Ziekten

Gazonschimmels

Gazons kunnen geplaagd worden door allerlei ziekten. Gazonschimmels gedijen veelal op dezelfde types van grassen, zodat het graszaadmengsel van belang kan zijn om bijvoorbeeld continu heroptredende aantastingen te voorkomen. Graszaadmengsels met weinig ziektegevoelige rassen zijn hierbij van belang. Over het algemeen is een slechte gezondheidstoestand van het gras de oorzaak van schimmelziekten. Oorzaken liggen o.a. bij een onjuiste bemesting (lees eenzijdige chemische bemesting), botte maaimessen, slechte bodemstructuur, automatische beregening op verkeerde momenten, …

Bladschimmels voorkomt men door te zorgen voor een gezond gazon met correct onderhoud !

Frequent voorkomende schimmelziekten in Vlaanderen zijn “rooddraad”, “sneeuwschimmel” en “dollarspot”. Hierbij een beschrijving.

“Rooddraad” (Corticium fuciformis ; Laetisaria fuciformis) is herkenbaar aan de misvormde, dode grassprietjes die zich kunnen groeperen in snel uitbreidende, onregelmatige vlekken bij dauw. Het eerste symptoom is het verschijnen van bruingeel verkleurende grassprieten. Dode of geïnfecteerde bladeren komen in de aangetaste delen van het gazon willekeurig voor tussen gezonde bladeren. Bij vochtig weer (hoge luchtvochtigheid) is er vorming van rode myceliumdraden, beginnend op de bladtoppen. De ziekte duidt op armoede : het ontbreekt het gras aan voeding (vnl. stikstof; ook beetje K, P en Ca). De gevormde rode schimmeldraden kunnen door voeten of grasmachine worden verspreid waardoor de infectie nog verder uitbreidt. Rooddraad komt vooral voor op roodzwenkgras. Bestrijding gebeurt preventief door een evenwichtige bemesting na te streven (bodemanalyse !) en niet te beregenen in de late namiddag.

“Sneeuwschimmel” (Fusarium nivale; Microdochium nivale), ook vaak “winterfusarium” genoemd, veroorzaakt pleksgewijs lichtgele vlekken die vrij vlug grijswit verkleuren. Het gras ligt dan volledig uitgeloogd en met de bladeren aan elkaar gekleefd plat op de grond. Bij vorming van schimmelsporen is er zelfs een rozige schijn waar te nemen over de vlekken. Deze gazonziekte treedt vooral op bij koel, donker en vochtig weer, in hoofdzaak in de winter. Vaak onder de sneeuw, maar dit is geen noodzaak. De schimmel woekert wel sterkst bij bewolkt weer : hoe minder UV-licht, hoe liever hij het heeft. Meestal is de ziekte het gevolg van slechte beluchting en slechte drainage van de bovenlaag. Grassoorten zoals struisgras, roodzwenkgras, beemdgrassen en soms ook raaigrassen worden erdoor aangetast.

“Dollar-spot” (Sclerotinia homeocarpa) veroorzaakt zeer kleine vlekken van slechts enkele cm doorsnede. Bij ernstige besmetting kunnen de afzonderlijke vlekken zich verenigen tot onregelmatige patronen. Bij dauw of hoge luchtvochtigheid is het typisch doorschijnend witte, spinnenwebachtige mycelium bovenaan tussen de grassprieten zichtbaar. Vaak denken tuinbezitters dat deze webben toebehoren aan echte spinnen, maar niets is minder waar. Nauwkeurige controle van de besmette bladeren maakt de diagnose gemakkelijk : het blad versmalt en vertoont een stroachtig gekleurde ‘brandvlek’ met een roodachtig bruin uiteinde aan het gezonde weefsel.

Andere soms optredende gazonschimmels zijn ‘Anthracnose’ (Colletotrichum graminicole), bladvlekkenziekten (Drechslera spp.; Curvularia spp.; Bipolaris spp.), ‘take-all-patches’ (Gaeumonomyces graminis), grijze sneeuwschimmel (Typhula sp.), Pythium, ...

Al deze aandoeningen kunnen bestreden worden met bestrijdingsmiddelen tegen schimmels.

Plagen

Engerlingen

Een engerling is de larve van een kever die tot de familie bladsprietkevers behoort.

De meest bekende is de larve van de meikever, maar ook larven van de junikever en de Johanneskever worden engerling genoemd, naast veel andere soorten.

Levenswijze

Een engerling heeft een karaktistiek uiterlijk; een duidelijk 'C'- vormig gekromd rups-achtig lichaam, een harde oranjebruine kop en de kleur van het lijf is geelwit. Aan de zijkanten zitten ademopeningen. De larve verblijft twee tot drie jaar in de grond alvorens zich te verpoppen. In tegenstelling tot de larven van andere worteletende insecten komt de engerling nooit bovengronds, en tijdens de wintermaanden kruipt de larve dieper de grond in.

Schade aan de grasmat door engerlingen

Engerlingen vreten aan de ondergrondse delen van de grasplant. In de periode tussen juli en september kan de vraatschade zulke vormen aannemen dat hele delen van het gazon afsterven.

Vijanden

Natuurlijke vijanden van de engerling zijn mollen en vogels zoals mezen, kraaien en spreeuwen. Het zijn overigens ook wel de dieren die het gazon omploegen op zoek naar een engerling of andere larve dan de larven zelf die schade aanrichten.

Bestrijding

Deze larven van de meikever kunnen bestreden worden met verschillende soorten bestrijdingsmiddelen. Dit kan het best gebeuren in de late lente als de engerlingen het actiefste zijn. Bij koudere temperaturen kruipen de engerlingen dieper in de grond en zijn ze moeilijker te bestrijden.

Emelten

Larve

De larve van de langpootmug wordt emelt genoemd. Het is een taaie, grauwe, pootloze made-achtige larve zonder duidelijk zichtbare kop. Emelten komen zowel in het voorjaar als in het najaar voor. Ze leven van het groene deel van planten, dus niet van de wortels zoals al meer dan honderd jaar beweerd wordt. Jonge planten kunnen aan de wortelhals worden doorgevreten waardoor ze wegvallen. Ze richten daardoor schade aan en zijn niet geliefd in de tuinbouw. In grasland zouden emelten mogelijk enig nut kunnen hebben omdat ze kiemplanten van onkruiden wegnemen. De emelt is voor de schade maar deels verantwoordelijk; dieren als vogels en mollen lusten graag emelten en jagen erop door het gazon om te ploegen.

Bestrijding

Gelijkaardig als bij de engerling. Best bestrijden met een middel tegen bodeminsecten. Herhaaldelijke giften zullen nodig zijn om alle kwaaddoeners uit te schakelen.

Mollen

De gewone mol is een ondergronds levend zoogdier uit de familie der mollen.

Beschrijving

De lichaamslengte van een mol varieert van 11 tot 16 cm en het gewicht ligt tussen de 30 en 130 gram. Het wijfje is iets kleiner dan het mannetje.

De mol heeft een korte zwartfluwelen vacht waarmee hij, dankzij een speciale plaatsing van de haren in de huid, even gemakkelijk voor- als achterwaarts door de gangen kan bewegen. Bij de meeste zoogdieren zijn de haren in een bepaalde richting geplaatst, meestal naar achteren, maar bij de mol kunnen de haren in de huidaanhechting kantelen, zodat ze niet blijven steken in de gangwanden als de mol achteruit krabbelt.

Kenmerkend voor de mol zijn de tot grote graafhanden omgevormde voorpoten, met elk vijf vingers met puntige nagels en een duimpje, waarmee het dier de ondergrondse gangen graaft. Er worden zowel oppervlakkige gangen (de jaaggangen of mollenritten) als dieper gelegen gangen gegraven (tot op een diepte van 120 cm). De mol heeft kleine, slecht ontwikkelde ogen met een diameter van slechts één millimeter; hij is echter niet blind. Zijn belangrijkste zintuig is zijn spitse roze snuit die gevoelige snorharen en tastzenuwen bevat. Zijn kleine staartje (20-40 mm) wijst altijd omhoog.

Leefwijze

De mol leidt een solitair bestaan. Alleen in de paartijd vormen ze paartjes. Omdat hun territoria kunnen overlappen, communiceren mollen met elkaar door middel van geuren en geluiden.

In het voorjaar graaft het wijfje diep in de grond een centrale ruimte met verschillende gangen. De gangen zijn ongeveer 5 cm breed en kunnen tot wel 200 meter lang zijn. De uitgegraven grond wordt gedeeltelijk gebruikt om de wanden van de gangen en ruimtes mee te verstevigen, het overtollige wordt door de achterpoten naar achteren en naar boven gewerkt, waardoor aan de oppervlakte de molshopen ontstaan. Meestal monden hier ook de gangen van het gangenstelsel in uit. Deze uitgangen worden onder andere gebruikt om op het aardoppervlak nestmateriaal te verzamelen om de centrale ruimte mee te bekleden: bladeren, gras, mos, papier en ander zacht materiaal. Hier maakt hij een zachte bal van. Hij slaapt rechtop, met zijn hoofd tussen de voorpoten.

Voortplanting

In de paartijd (februari-april) gaan mannetjes op zoek naar vrouwtjes. Ze verlaten hun territorium en graven lange mollenritten, totdat ze een vrouwtje hebben gevonden.

Voedsel

Regenwormen zijn het belangrijkste voedsel van de mol. Daarnaast eet hij bijna alle andere dieren die hij in zijn gangen aantreft. Engerlingen, maden en andere insectenlarven, duizend- & miljoenpoten, naaktslakken en andere weekdieren, enzovoort. Soms grijpt hij ook een gewerveld dier, zoals een kikker. De mol moet per dag 40 tot 50 gram aan voedsel binnenkrijgen. In de herfst en winter legt hij voedselvoorraden aan. Daarvoor bijt hij de kop van regenwormen af, zodat ze verlamd raken. De mol verlaat zelden zijn gangenstelsel. Alleen om een nieuw territorium te zoeken, en een enkele keer om bovengronds insecten te vangen. De mol is ook een goede zwemmer. Hij is zowel overdag als 's nachts actief.

Verspreiding en leefgebied

De mol komt overal voor waar de grond geschikt is om in te graven (dus niet te zandig, te vochtig of te stenig) en waar zich voldoende regenwormen in bevinden (dus niet te zuur).

Bestrijding

Daar mollen schade kunnen toebrengen aan grasvelden en tuinen zoeken mensen naar manieren om mollen te verjagen of desnoods te doden. Een veel gebruikt middel is het plaatsen van mollenklemmen in de mollengang. Gebroken glas, pennen met een elektrische spanning, gifgas en andere middelen zijn bedacht, met wisselend succes.

Mollen beschadigen het gazon door molshopen te maken maar zijn eigenlijk heel nuttige dieren. De schade aan het gazon is trouwens beperkt tot het voorjaar wanneer de mollen actief op zoek zijn naar een vrouwtje om te paren.

Mollen jagen op engerlingen en emelten die veel schadelijker zijn voor het gazon.

Indien u toch beslist van de mol te bestrijden kunt u hem beter verjagen dan doden. In de handel zijn er afschrikmiddelen beschikbaar die door middel van geur de mollen wegjagen. Ook het leggen van knoflookteentjes in de mollengangen zou helpen.